«Οι Έλληνες της Νεάπολης και της Νοτίου Ιταλίας από τον 15ο έως τον 20ό αιώνα». Βιβλιοπαρουσίαση στην Τεργέστη

Κατηγορία: Ψυχαγωγία - 21/01/2013 18:46:00

Η Εστία Ιταλίας του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού, το Τμήμα Νεοελληνικής Γλώσσας του Πανεπιστημίου της Τεργέστης και η ιστορική Ελληνική Κοινότητα της Τεργέστης παρουσιάζουν το βιβλίο «Οι Έλληνες της Νεάπολης και της Νοτίου Ιταλίας από τον 15ο έως τον 20ό αιώνα» του νεοελληνιστή Γιάννη Ν. Κορίνθιου (Πανεπιστήμιο της Καλαβρίας), το οποίο μόλις εκδόθηκε από τον εκδοτικό οίκο της Σαρδηνίας AM&D Edizioni. Η εκδήλωση γίνεται με την υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού της Ελλάδος και της Ομοσπονδίας Ελληνικών Κοινοτήτων και Αδελφοτήτων Ιταλίας, και τελεί υπό την αιγίδα της Γενικής Γραμματείας Απόδημου Ελληνισμού του Υπουργείου Εξωτερικών και της Πρεσβείας της Ελλάδος στη Ρώμη.

Με το βιβλίο αυτό οι εκδόσεις AM&D, αναγνωρισμένου κύρους εκδοτικός οίκος της Σαρδηνίας με πλούσιο κατάλογο από δοκίμια, εγκαινιάζει μια νέα θεματική σειρά για τις διασπορές των εθνοτήτων που σημάδεψαν την ιστορία της Ιταλίας. 

Αποτέλεσμα επίπονης έρευνας τριών δεκαετιών, η μελέτη αυτή βασίζεται σε ανέκδοτο αρχειακό υλικό για τη διασπορά της νότιας Ιταλίας, κυρίως με επίκεντρο τη ιστορική εστία του Ελληνισμού της Νεάπολης. Η παρουσίαση του βιβλίου γίνεται επίκαιρη ενόψει της επετείου των πεντακοσίων χρόνων της Εκκλησίας των Ελλήνων της Νεάπολης.

Οι διάφορες κοινότητες της διασποράς, που ιδρύθηκαν στην Δύση μετά την πτώση της Κωνσταντινούπολης και εξαιτίας των ανακατατάξεων στα Βαλκάνια, αποτέλεσαν εκείνους τους θύλακες του Ελληνισμού οι οποίοι όχι μόνο διέδωσαν την ελληνική παιδεία στην Ευρώπη, αλλά παράλληλα ευνόησαν τις πολιτιστικές ανταλλαγές ανάμεσα στην Ευρώπη και την ανατολική Μεσόγειο.

Η διασπορά των Ελλήνων είναι ένα κλειδί για να κατανοήσουμε όχι μόνο την ιστορία του νεότερου Ελληνισμού στην Ευρώπη και στην Μεσόγειο αλλά και την ίδια την ιστορία της Ευρώπης.

Το βιβλίο παρουσιάζει ο ίδιος ο συγγραφέας και την εκδήλωση συντονίζει η νεοελληνίστρια Μαρία Κασσωτάκη (Πανεπιστήμιο της Τεργέστης).

Ο Γιάννης Ν. Κορίνθιος (1951) – Πανεπιστήμιο της Καλαβρίας – είναι μελετητής της ελληνικής γλώσσας σε διαχρονικό επίπεδο και ερευνητής της ιστορικής διασποράς. Έχει εκδώσει στην Ιταλία δεκάδες πανεπιστημιακά συγγράμματα και σχολικά εγχειρίδια: «I liberali napoletani e la rivoluzione greca (1821-1830)», IISF Napoli 1990, «Grammatica del neogreco», UNICAL – Ed. Brenner, Cosenza 1990, «Sintassi del neogreco», Ed. Brenner, Cosenza 1991, «Prolegomena al greco di oggi», I, Centro editoriale e librario UNICAL, Cosenza 1996, «Alfomega. Nuovo vocabolario di greco», Simone per la Scuola, Napoli 2007/2011 κτλ. Είναι σύμβουλος σε εκδοτικούς οίκους και αρθρογραφεί από το 1975 σε έγκριτα επιστημονικά περιοδικά στην Ελλάδα και στην Ιταλία (Παρνασσός, Δελτίον ΙΕΕΕ, Δίπτυχα, Ιταλοελληνικά, Filologia Antica e Moderna κτλ).

Υπόδουλος και απόδημος Ελληνισμός ήταν συγκοινωνούντα δοχεία την περίοδο της τουρκοκρατίας.

Η διασπορά είναι σπορά, διάδοση και άπλωμα του Ελληνισμού σε νέες εστίες. Από τη μία η μητροπολιτική κοιτίδα, το λίκνο, από την άλλη οι διασπορικοί θύλακες και οι ομογενειακές νησίδες, οι παραφυάδες.

Έτσι με τα επάλληλα ρεύματα μετοικεσίας επεκτάθηκε ο απανταχού Ελληνισμός σε μια νέα Μεγάλη Ελλάδα, που δεν είναι μόνο η γνωστή ιστορική Magna Graecia, αλλά μια ιδεατή χωρίς σύνορα Ελλάδα των απανταχού Ελλήνων.

Ο Έλληνας της ιστορικής διασποράς είχε πάντα στραμμένη την καρδιά του στη δικιά του την Ιθάκη, με την ελπίδα και τη λαχτάρα του νόστου. Ονειροπολούσε το νόστιμον ήμαρ, ιέμενος και καπνόν αποθρώσκοντα νοήσαι ης γαίης. 

Η διασπορά είναι η εποποιία των αποδήμων στις νέες εστίες του Ελληνισμού.

Στην τουρκοκρατία οι εστίες της διασποράς υπέθαλπαν και συνδαύλιζαν τα εθνεγερτικά σχέδια στην Ήπειρο και στο Μοριά, περιοχές όπου παρατηρούνταν διαρκής επαναστατικός οργασμός και αναστάτωση γιατί εκεί η γεωγραφία ευνοούσε τους ξεσηκωμούς και δυσχέραινε την καταστολή των εξεγέρσεων.

Ιδιαίτερα οι Έλληνες της Νάπολης, που ήταν η πρωτεύουσα του βασιλείου της Ναπολης και της αντιβασιλείας, ενέχονταν σε όλες τις κινήσεις του κατασκοπευτικού δικτύου των Ισπανών στο Λεβάντε, στην Αδριατική και στο Ιόνιο.

Η ελληνική συνοικία της Νάπολης ήταν κομβικό και νευραλγικό σημείο του δικτύου που απλώνονταν από την Απουλία μέχρι την Κωνσταντινούπολη και από τη Ραγούζα μέχρι τα Επτάνησα, το Μοριά, την Αίγυπτο και τη Συρία. 

Από το 1650 μέχρι το 1750 ιδρύθηκαν πολλές νέες διασπορικές εστίες στην Ιταλία, με Ηπειρώτες και Μανιάτες. Ήταν ένα σύστημα που στόχευε πρωτίστως στη λύση των δημογραφικών προβλημάτων των εγκαταλελειμμένων και ερημωμένων αγροκτηνοτροφικών περιοχών με τη χορήγηση φορολογικών προνομίων και άλλων ευκολιών που ευνοούσαν το ρεύμα των μετακινήσεων και αποδημιών και τους εποικισμούς με Έλληνες. Οι κυβερνήσεις με τον τρόπο αυτό ενθάρρυναν τις πληθυσμιακές μετακινήσεις προς τις χώρες τους ξένων χειρωνακτών και αγροτών (forestieri laboriosi).

Οι αποικίες αυτές ιδρύονταν κατόπιν προκαταρκτικών διμερών διαπραγματεύσεων που κατέληγαν σε συμφωνία που κατοχυρώνονταν με συμβολαιογραφικές πράξεις (capitoli tendenti allo stabilimento di colonie).

Γύρω στην αρχή του δεύτερου μισού του 18ου αιώνα στη Νάπολη, στη Ρωσία και στην Ευρώπη άρχισε να επικρατεί μια πεφωτισμένη αντίληψη σε συνάρτηση με ένα περιρρέον φιλελληνικό κλίμα και με τις νίκες της Αικατερίνης 2ας στη διάρκεια του ρωσοτουρκικού πολέμου (1768-1774) που γέννησε πολλές προσδοκίες στους σκλαβωμένους λαούς στα Βαλκάνια και στον ελληνικό χώρο.

Στην ελληνική εκκλησία της Νεάπολης προσεύχονταν για να δρέψει η Αικατερίνη με τα σταυροφόρα στρατεύματά της νίκες και τρόπαια κατά των μισοχρίστων Αγαρηνών έως ένδον της Αυλής της του Θεού Σοφίας.