Γιατί πιστεύουμε ότι το νιώθουμε όταν κάτι θα πάει καλά;

Όλοι έχουμε νιώσει κάποια στιγμή εκείνο το προαίσθημα ότι κάτι θα πάει καλά, χωρίς να υπάρχουν ουσιαστικές αποδείξεις ή λογική εξήγηση. Είναι μια εσωτερική βεβαιότητα που εμφανίζεται πριν από ένα αποτέλεσμα, μια απόφαση ή μια σημαντική εξέλιξη στη ζωή μας. Το συναίσθημα αυτό μας κάνει να αισθανόμαστε πιο ήρεμοι, πιο σίγουροι και πιο έτοιμοι να προχωρήσουμε.

Παρόλο που δεν στηρίζεται σε στοιχεία, πολλοί αντιμετωπίζουμε το προαίσθημα σαν καθοδήγηση για τις αποφάσεις μας. Παρακάτω λοιπόν θα δούμε ένα πολύ ενδιαφέρον θέμα, δηλαδή το πώς λειτουργεί το ένστικτο, γιατί το εμπιστευόμαστε και με ποιον τρόπο επηρεάζει καθημερινά τις αποφάσεις μας.

Τι είναι τελικά το ένστικτο;

Το ένστικτο είναι μια ικανότητα που διαθέτουμε όλοι και βασίζεται σε εμπειρίες, μνήμες και επαναλαμβανόμενα μοτίβα που έχει αποθηκεύσει ο εγκέφαλος. Κάθε κατάσταση που ζούμε αφήνει ίχνη, τα οποία συνδέονται μεταξύ τους χωρίς συνειδητή προσπάθεια. Έτσι, όταν βρεθούμε μπροστά σε κάτι παρόμοιο, ο νους αναγνωρίζει τα κοινά σημεία και δημιουργεί ένα γρήγορο συμπέρασμα.

Η διαίσθηση λειτουργεί σαν ένας αυτοματοποιημένος μηχανισμός επεξεργασίας πληροφοριών, που ενώνει τις κουκίδες πριν προλάβει να επέμβει η λογική. Δεν πρόκειται λοιπόν για πρόβλεψη του μέλλοντος, αλλά για ταχύτατη ανάλυση δεδομένων, βασισμένη σε όσα έχουμε ήδη βιώσει, μάθει και κατανοήσει μέσα από την εμπειρία μας. Αυτός ο μηχανισμός ενεργοποιείται συνεχώς, ακόμη και όταν δεν το αντιλαμβανόμαστε, επηρεάζοντας σκέψεις, συναισθήματα και μικρές καθημερινές επιλογές μας.

Γιατί θέλουμε να πιστεύουμε ότι προβλέπουμε αποτελέσματα;

Η ιδέα ότι μπορούμε να προβλέψουμε τι θα συμβεί μας δίνει την αίσθηση ότι έχουμε τον έλεγχο, ακόμη κι όταν τα πράγματα είναι αβέβαια. Όταν πιστεύουμε ότι το ένστικτό μας μάς καθοδηγεί σωστά, νιώθουμε λιγότερο άγχος και περισσότερη σιγουριά. Οι αποφάσεις μοιάζουν πιο εύκολες, γιατί θεωρούμε ότι βασίζονται σε κάτι σταθερό και όχι στην τύχη.

Ακόμη κι αν στην πράξη δεν ελέγχουμε τα γεγονότα, αυτή η πεποίθηση λειτουργεί καθησυχαστικά. Μας βοηθά να προχωράμε χωρίς να αμφιβάλλουμε συνεχώς και να αντιμετωπίζουμε την αβεβαιότητα με μεγαλύτερη ψυχραιμία. Είναι ένας τρόπος να νιώθουμε πιο ασφαλείς απέναντι στο απρόβλεπτο της καθημερινότητας.

Η ψευδαίσθηση του ελέγχου στην καθημερινή ζωή

Στην καθημερινή ζωή, πολλές φορές πιστεύουμε ότι «το νιώσαμε», όχι επειδή ισχύει πραγματικά, αλλά επειδή θέλουμε να ισχύει. Δίνουμε μεγαλύτερη σημασία στις φορές που το προαίσθημά μας επιβεβαιώθηκε και αφήνουμε στην άκρη όλες εκείνες που διαψεύστηκε. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται η εντύπωση ότι έχουμε περισσότερο έλεγχο στα γεγονότα απ’ ότι στην πραγματικότητα.

Το ίδιο ακριβώς φαινόμενο εμφανίζεται και στα προγνωστικά στοιχήματος, όπου θυμόμαστε κυρίως τις επιτυχίες και τα κέρδη, και ξεχνώντας πιο εύκολα τα λάθη και τις αποτυχίες. Έτσι καλλιεργείται η πεποίθηση ότι «το έχουμε», κάτι που μας ωθεί να συνεχίζουμε. Στην ουσία όμως, πρόκειται για επιλεκτική μνήμη και όχι για πραγματική ικανότητα πρόβλεψης των αποτελεσμάτων.

Τελικά τι είναι το ένστικτο;

Το ένστικτο είναι κάτι εντελώς ανθρώπινο και μας συνοδεύει σε κάθε απόφαση της ζωής μας. Δεν αποτελεί όμως πάντα αξιόπιστο οδηγό για το μέλλον. Μας βοηθά να νιώθουμε σιγουριά, να μειώνουμε το άγχος και να προχωράμε χωρίς να παγώνουμε από την αβεβαιότητα. Στην ουσία, λειτουργεί περισσότερο ως μηχανισμός ασφάλειας παρά ως πρόβλεψη του τι θα γίνει.

Η ανάγκη μας για σταθερότητα και έλεγχο είναι αυτή που το αυξάνει και το κάνει να μοιάζει με φωνή που ξέρει. Στην πραγματικότητα, είναι απλώς ο τρόπος του μυαλού να μας προστατεύει σε δύσκολες στιγμές και να μας δίνει θάρρος, όταν όλα φαίνονται αβέβαια γύρω μας.